به گزارش خبرنگار «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ نشست نقد و بررسی طرح افزایش قیمت حامل های انرژی امروز سه شنبه به همت انجمن اسلامی دانشجویان مستقل در دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی برگزار شد. در این نشست سه استاد دانشگاه علامه طباطبایی با بررسی طرح افزایش قیمت بنزین، راهکارهایی نظیر مشارکت دادن مردم، پرداخت یارانه جبرانی و افزایش بهره وری انرژی را برای حل مشکلات ناشی از آزادسازی قیمت حاملهای انرژی مطرح کردند.
مسعود درخشان، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی گفت: اقتصاد ایران در باتلاق قیمت حاملهای انرژی گیر کرده است. دولتها چه قبل و چه بعد از انقلاب اسلامی هر زمان تصمیم به حل مشکلات مربوط به حاملهای انرژی گرفتند، دچار چالش شدند.
وی ادامه داد: حسنعلی منصور بهدلیل افزایش یک یا دو ریالی قیمت بنزین، ترور شد. وقتی آقازاده وزیر نفت بود، از من خواست طرحی برای مدیریت قیمت سوخت ارائه دهم. همان زمان گفتم نباید قیمت بنزین را افزایش دهیم؛ بلکه باید دست به اصلاح نسبی قیمت بنزین نسبت به دیگر کالاها بزنیم.
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی خاطرنشان کرد: اقتصاد ایران سالها وابسته به فروش نفت برای رفاه ملی بوده است. نفت فروختهایم و کالای سرمایهای وارد کردهایم تا محصول مصرفی، تولید کنیم. هنوز به راه حلی که ارائه دادم، اعتقاد دارم؛ راه حلی که گفتند اجرای آن دشوار است. گفتم برای مسائل مشکل، راه حل سادهای وجود ندارد. مسئولان بهدنبال راه حل آسان برای مسائل مشکل هستند.
درخشان بیان کرد: صندوق بینالمللی و بانک جهانی به شوکتراپی اعتقاد دارند. این نهادها به حسابهای ما رسیدگی میکنند. ایران در سالهای بعد از جنگ قصد دریافت وام ۲۰۰ میلیون دلاری داشت؛ اما بانک جهانی خواهان اطلاع از ریزجزئیات پرداخت سهمیه به خانواده شهدا بودند؛ چراکه مدعی بودند باید در جریان ساختار اقتصادی ایران قرار بگیرند. آنها بر حل مشکل بنزین هم تاکید کردند و راه چاره را در شوکتراپی میدیدند.
وی افزود: شوکتراپی به معنی افزایش ناگهانی قیمت سوخت است و صندوق بینالمللی پول معتقد بود در صورت اعتراض، باید معترضان را سرکوب کرد! آنها باور داشتند اجرای پلکانی، انتظارات تورمی ایجاد میکند و راه حل بازاری نیز ندارد.
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با انتقاد از اظهار بیاطلاعی مسئولان از افزایش قیمت بنزین گفت: شفافیتی وجود ندارد و باید براساس شنیدهها صحبت کرد. سیاست وزارت نفت، درز ندادن اطلاعات به بیرون است و اطلاعات را محرمانه میداند.
درخشان تاکید کرد: یکی از بهانههای افزایش بنزین در ایران، جلوگیری از قاچاق سوخت است که ادعایی بیپایه و غیر قابل درک به شمار میرود. دلیل دیگر افزایش درآمدهای دولت است که اقدامی پسندیده بوده و در همه جای دنیا وجود دارد. دلیل سوم، کمک به اقشار محروم است که جزو وظایف دولت محسوب میشود. دولت باید به مردم بگوید مشکل و کمبود داریم. مشارکت مردمی در حل مسئله استراتژیک، امنیتی و مهمی مانند بنزین، ضروری است.
وی خاطرنشان کرد: نمیتوان همه مردم را یکسان دید؛ چراکه مردم فقیر کلانشهرها بیشتر از مردم شهرهای کوچک و حتی روستاها ضربه میخورند. باید با مردم شفاف صحبت کرده و حتی میگفتند قصد افزایش چهار برابری قیمت بنزین را از یک ماه دیگر دارند؛ اما حرف آنهایی که ضربه میخوردند را میشنیدند.
درخشان گفت: جای تعجب است که مسئله مهم افزایش قیمت بنزین چرا در مجمع تشخیص مصلحت نظام مطرح نشده است! چنین موضوعهای مهمی باید مورد مشورت این مجمع هم قرار میگرفت.
وی عنوان کرد: سیاست دولت در خصوص افزایش قیمت بنزین، فشار مستقیم به مردم بود و نباید چنین اتفاقی میافتاد؛ دولت نیاز به افزایش درآمد دارد و همه باید دولت را کمک کنند اما باید به دولتی کمک کرد که عاقل باشد و به مردم خدمت کند. مشارکت مردمی بهترین راهکار برای افزایش قیمت بنزین است. دولت باید با مردم به صورت شفاف عمل کند و صادقانه با مردم صحبت کند.
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی افزود: پیشنهاد ما به دولت این است که برای خودروهای لوکس، قیمت یک لیتر بنزین را ۱۵ تا ۲۰ هزار تومان در نظر بگیرد. دولت از طریق خوداظهاری از مردم باید میپرسید که در ماه چند لیتر بنزین مصرف میکنید و گفته آنان اعتماد میکرد و به یک جمع بندی برای افزایش قیمت بنزین میرسید.
درخشان خاطرنشان کرد: در توهمات نمیشود کشور را ادامه کرد. امیدوارم در آینده شاهد شوکتراپی در خصوص افزایش قیمت بنزین نباشیم و یک باره قیمت بنزین به ۸۰۰۰ تومان نرسد.
دولت به دنبال افزایش بهره وری انرژی کشور
در بخش دیگری از این نشست، عبدالرسول قاسمی مدیرگروه انرژی دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی در سخنانی اظهار داشت: افزایش قیمت بنزین یک هدف یا واقعیت اقتصادی محسوب می شود و نام این هدف را افزایش بهره وری یا کارایی مصرف بنزین می گذارم و امکان دارد اهداف دیگری هم وجود داشته باشد.
وی با بیان اینکه تمام اقتصاددانان با واقعی شدن قیمتها موافق هستند، تاکید کرد: اینکه چرا دولت تمام تمرکز خود را در دوره های دوم روی اصلاح قیمت ها می گذارد، قابل بررسی است و در این زمینه حوزه های دیگری هم وجود دارد که دولت می تواند روی آن تمرکز کند.
استاد دانشگاه علامه طباطبایی خاطرنشان کرد: در این زمینه می توان به حوزه هایی نظیر بانک، رشد اقتصادی، تورم، صندوق های بازنشستگی، کسری بودجه و افزایش بهره وری سوخت های فسیلی اشاره کرد.
قاسمی افزود: اما بیشترین تمرکز روی افزایش قیمت حامل های انرژی است که با دو بعد از سیاست قیمتی و غیرقیمتی مواجه می شویم. سیاست های غیرقیمتی زمینه ای برای اثربخشی سیاست های قیمتی ایجاد می کنند.
به گفته این استاد، بدون ایجاد این زمینه نمی توان امیدوار بود که تغییرات قیمت بنزین منجر به کاهش چشمگیر مصرف بنزین شود که نمونه آن را می توان در طرح هدفمندی یارانه ها دید و مصرف بنزین کاهش یافت.
قاسمی تاکید کرد: بر اساس یک مطالعه در سال ۲۰۱۷ میلادی، ۱۲ مطالعه روی بنزین در ایران صورت گرفته بود؛ قیمت بنزین در سال ۲۰۱۷ میلادی در ایران سه و هفت صدم دلار، در برزیل یک و ۱۴ صدم دلار، در هند یک و ۱۰ صدم دلار و در چین ۹۰ صدم دلار بود.
مدیرگروه انرژی دانشگاه علامه اظهار داشت: ما یک شوک ارزش قیمت مسکن داشتیم و پیامدش این بود که بسیاری از مستاجران فاقد قدرت خرید از تهران به حاشیه ها رفتند و شوک بعدی برای آنها افزایش قیمت بنزین بود که بیشتر این اعتراضات در حاشیه شهرها رخ داد.
قاسمی گفت: قیمت سوخت بر محل زندگی افراد تاثیر دارد و خیلی به گرفتن خانه در نزدیکی محل کار فکر نمی کنند؛ اما با افزایش قیمت ها تلاش برای زندگی در حوالی محل کار دارند.
استاد دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی اظهار داشت: افراد به دلیل نداشتن توانایی تهیه مسکن و به علت ارزانی قیمت سوخت به حاشیه شهرها رفتند، اما این افزایش قیمت هم به آنها شوک وارد کرد.
ضرورت پرداخت مبالغ جبرانی در طرح های اصلاح ساختار اقتصادی
در ادامه این نشست داوود دانش جعفری عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام در پاسخ به سوال یکی از دانشجویان که آیا این مجمع در جریان افزایش قیمت بنزین بود، پاسخ منفی داد و گفت: مجمع تشخیص مصلحت نظام در جریان این تصمیم و افزایش قیمت بنزین نبود.
وی درباره افزایش قیمت بنزین اظهار داشت: هدف افزایش قیمت بنزین چه اصلاح ساختار چه جمع آوری منابع برای کسری بودجه دولت، باید از قبل تدابیری برای این تصمیم در نظر گرفته می شد.
دانش جعفری تاکید کرد: این تدابیر به اجرای بهتر طرح افزایش قیمت بنزین کمک می کرد؛ در ادبیات موضوع افزایش قیمت، چک لیست بلند بالایی شاید شامل ۲۰۰ کار باید تهیه می شد تا بعد از آماده سازی این قسمت ها، طرح قابلیت اجرایی شدن پیدا می کرد. یکی از این چک لیست ها، آماده سازی ذهنی مردم و سوالات آنها بود.
استاد دانشگاه علامه طباطبایی گفت: بحث اصلی در طرح های آزادسازی قیمت حامل های انرژی، بررسی هدف اجرای طرح است؛ این طرح سال ۸۹ در ایران اجرا شد که بازتاب جهانی داشت.
عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام خاطرنشان کرد: حتی صندوق بین المللی پول مقاله مفصلی در این باره منتشر کرد.
دانش جعفری به اهداف دولت اشاره کرد و گفت: هدف ها دو دسته هستند. یک سری از اهداف برای افزایش درآمد دولت است؛ بهطور مثال مالیات بر سوخت و انرژی وضع کرد تا کسری درآمد خود را تامین کند.
وی اظهار داشت: هدف برخی طرح ها، اصلاح ساختار اقتصادی کشور است. به عنوان مثال قاچاق سوخت به دلیل تفاوت قیمت سوخت در داخل و خارج کشور زیاد اتفاق می افتد یا آلودگی های زیست محیطی باعث ایجاد مشکل برای مردم می شود.
دانش جعفری درباره دسته دوم اهداف یادآور شد: دسته دوم اهداف، تلاش برای افزایش درآمد و جبران کسری بودجه است که البته رفاه خانواده تحت تاثیر آن قرار می گیرد و کاهش می یابد.
عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی تاکید کرد: در چنین طرح هایی باید جبرانی به خانواده پرداخت شود تا رفاه آنها کاهش نیابد.
به گفته این استاد دانشگاه، اگر شرکتها با توجه به افزایش قیمت نهاده ها اجازه افزایش قیمت محصولات داشته باشند، ارزش سهام آنها تغییری نمی کند، اما اگر دولت اجازه افزایش قیمت محصول را به شرکت ندهد، ارزش سهام شرکت افت پیدا می کند.
وی تاکید کرد: تنها راه خروج اقتصاد ایران از رکود، افزایش میزان عرضه از طریق افزایش بهره وری است و با توجه به اطلاع از هدف دولت، می توان سناریوهای مختلفی را مطرح کرد؛ به نظر می رسد دولت با قصد اصلاح ساختار اقتصادی، تصمیم به افزایش قیمت حامل های انرژی گرفت.
